Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2017

Ευχές για τη Μεγάλη Σαρακοστή.



Καθώς πάλι, ἀ­γα­πη­τοί Πα­τέ­ρες καί προ­σφι­λεῖς
ἀ­δελ­φοί μου Χριστιανοί, βρι­σκό­μα­στε
μέ τή χά­ρη τοῦ Θε­οῦ Πα­τέ­ρα μας
στό κα­τώ­φλι τῆς Με­γά­λης Τεσ­σα­ρα­κο­στῆς,
σᾶς εὔ­χο­μαι μέ ὅ­λη μου τήν καρ­δι­ά
ΚΑ­ΛΗ ΚΙ ΕΥ­ΛΟ­ΓΗ­ΜΕ­ΝΗ ΣΑ­ΡΑ­ΚΟ­ΣΤΗ !
Ὁ Κύ­ρι­ος ἄς ἀ­ξι­ώ­σει ὅ­λ­ους μας νά τή διέλθου­με
μέ ὑ­γεί­α καί ἀ­νά­τα­ση ψυ­χῆς.
Καί προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι πνευ­μα­τι­κά
νά προ­σκυ­νή­σου­με τά Ἅ­γι­α Πά­θη Του
καί νά ἑ­ορ­τά­σου­με τήν ἔν­δο­ξη Ἀ­νά­στα­σή Του.
Μέ πολ­λή ἐν Χρι­στῷ ἀ­γά­πη
Πατήρ Αμ.

Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2017

Το νόημα της Μεγάλης Σαρακοστής.....του π. Αλεξάνδρου Σμέμαν


Πώς θα μπορούσε η Μεγάλη Σαρακοστή να έχει όχι μια απλή επιφανειακή, αλλά μια αληθινή επίδραση στην ύπαρξή μας; Πώς είναι δυνατόν να εφαρμόσουμε στη ζωή μας τη διδασκαλία της Εκκλησίας σχετικά με τη Μεγάλη Σαρακοστή όπως μας μεταδίδεται κυρίως μέσα από τη λατρεία αυτής της περιόδου;
Τούτη η ζωή είναι πολύ διαφορετική από τη ζωή των ανθρώπων εκείνων που ζούσαν τον καιρό που γράφονταν αυτοί οι ύμνοι και οι Ακολουθίες και συντάσσονταν οι κανόνες και τα τυπικά. Ζούσε τότε κανείς σε μια σχετικά μικρή και βασικά αγροτική κοινωνία, μέσα σ' ένα οργανωμένο ορθόδοξο κόσμο και η Εκκλησία διαμόρφωνε το γενικό ρυθμό της ζωής του. Τώρα όμως ζούμε σε τεράστια αστικά κέντρα, σε τεχνοκρατούμενες κοινωνίες, πληθωρικές στα θρησκευτικά «πιστεύω» τους με εκκοσμικευμένες απόψεις για τον κόσμο, και μέσα σ' αυτές εμείς οι ορθόδοξοι αποτελούμε μια ασήμαντη μειονότητα. Η Μεγάλη Σαρακοστή δεν είναι πια «αισθητή», όπως ήταν παλιά στην Ελλάδα ή στην Ρωσία, ας πούμε. Η ερώτησή μας λοιπόν είναι πολύ ουσιαστική: πώς μπορούμε εμείς -πέρα από το να κάνουμε μια ή δυο «συμβατικές» αλλαγές στην καθημερινή ζωή μας - να τηρήσουμε τή Σαρακοστή;
Είναι φανερό, λόγου χάρη, ότι για τους πιο πολλούς από τους πιστούς το να παρακολουθούν καθημερινά τις Ακολουθίες αυτής της περιόδου είναι πέρα από κάθε συζήτηση. Εξακολουθούν, φυσικά να εκκλησιάζονται την Κυριακή, αλλά, όπως έχουμε πει, τις Κυριακές της Σαρακοστής η Θεία Λειτουργία, τουλάχιστον εξωτερικά, δεν αντανακλά κάτι από τη Μεγάλη Σαρακοστή και έτσι δεν μπορεί κανείς να έχει ούτε καν την αίσθηση του λατρευτικού τυπικού της Σαρακοστής, δεδομένου μάλιστα ότι η λατρεία είναι το μόνο μέσο που μας μεταφέρει στο πνεύμα της Σαρακοστής.
Και εφ' όσον η Σαρακοστή με κανένα τρόπο δεν χρωματίζει τον πολιτισμό στον οποίο ανήκουμε, δεν είναι ν' απορεί κανείς που αρνητικά καταλαβαίνουμε τη Σαρακοστή, δηλαδή, σαν μια περίοδο στην οποία απαγορεύονται μερικά πράγματα, όπως το κρέας, τα λίπη, οι χοροί και οι διασκεδάσεις. Η συνηθισμένη ερώτηση: «τι προσπαθείς να στερηθείς τούτη τη Σαρακοστή;» συνοψίζει τέλεια την αρνητική προσέγγιση της Σαρακοστής. Σαν θετική προσέγγιση, θεωρείται η αντίληψη ότι η Σαρακοστή είναι ο καιρός για την πραγματοποίηση της ετήσιας «υποχρέωσης» της Εξομολόγησης και της θείας Κοινωνίας («... και όχι αργότερα από την Κυριακή των Βαΐων...» έγραφε ένα φυλλαδιάκι μιας ενορίας). Και αφού εκπληρωθεί αυτή η υποχρέωση τότε το υπόλοιπο της Σαρακοστής φαίνεται να χάνει όλα τα θετικά νοήματα.
Έτσι είναι φανερό ότι έχει αναπτυχθεί μια, μάλλον βαθιά, διαφωνία ανάμεσα στο πνεύμα ή τη «θεωρία» της Σαρακοστής, που προσπαθούμε να σκιαγραφήσουμε με βάση τη λατρεία, και στην κοινή και συνηθισμένη αντίληψη που επικρατεί και υποστηρίζεται όχι μόνο από τους λαϊκούς αλλά ακόμα και από τους ίδιους τους κληρικούς. Γιατί είναι πάντοτε πολύ πιο εύκολο να περιορίσεις κάτι πνευματικό μέσα σε κάτι τυπικό παρά ν' αναζητήσεις το πνευματικό μέσα στο τυπικό.
Μπορούμε να πούμε, χωρίς καμιά υπερβολή, ότι αν και η Μεγάλη Σαρακοστή "τηρείται" ακόμα, όμως έχει χάσει την επίδρασή της στη ζωή μας, σταμάτησε να είναι το λουτρό της μετανοίας και της ανανέωσης που είχε σαν σκοπό της, σύμφωνα με τη λειτουργική καί πνευματική διδασκαλία της Εκκλησίας. Αλλά τότε, μπορούμε άραγε να ξαναβρούμε και να ξανακάνουμε τη Μεγάλη Σαρακοστή μια πνευματική δύναμη για την καθημερινή πραγματικότητα της ύπαρξής μας;
Η απάντηση σ' αυτή την ερώτηση εξαρτάται πρώτα πρώτα - θα έλεγα και μοναδικά - από το αν επιθυμούμε να πάρουμε στα σοβαρά τη Μεγάλη Σαρακοστή ή όχι. Όσο και αν είναι νέες ή διαφορετικές οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούμε σήμερα, όσο και αν είναι πραγματικές οι δυσκολίες και τα εμπόδια που υψώνονται από το σύγχρονο κόσμο μας, τίποτε απ' αυτό δεν αποτελεί αμετάκλητο εμπόδιο, τίποτε δεν κάνει τη Μεγάλη Σαρακοστή «αδύνατη».

Κυριακή, 12 Φεβρουαρίου 2017

Χούμος

Hummus
1½  κούπα ξερά ρεβύθια
4-6 σκελίδες σκόρδο
125 ml ελαιόλαδο
1 κουταλάκι του γλυκού αλάτι κατά το βράσιμο
1½ κουταλάκια του γλυκού αλάτι κατά την άλεση στο μπλέντερ
1 κουταλάκι του γλυκού μαύρο αλεσμένο πιπέρι
1 κούπα φρέσκος μαϊντανός
1-2 λεμόνια
¼ της κούπας νερό κατά την άλεση εάν το μίγμα είναι πολύ πηχτό
·           Μουλιάστε τα ρεβύθια αποβραδίς φροντίζοντας η στάθμη του νερού να είναι 3-4 εκατοστά πάνω από τα ρεβύθια (το μέγεθός τους μπορεί να διπλασιαστεί)
·           Στραγγίστε το πλεονάζον νερό την επόμενη ημέρα (τουλάχιστον 6 ώρες μούλιασμα). Ξεπλένετε με κρύο νερό, βάλτε τα σε μια κατσαρόλα και τα καλύπτετε με νερό, προσθέστε 1 κουταλάκι αλάτι, τα φέρνετε σε σημείο βρασμού και τα αφήνετε να σιγοβράσουν για 5 λεπτά. Σβήνετε, στραγγίζετε και τα αφήνετε να κρυώσουν.
·           Βάλτε μαϊντανό, 4 σκελίδες σκόρδο, ελαιόλαδο, αλάτι και πιπέρι στο μπλέντερ και τα αλέθετε σε ομοιογενή πάστα, 4-5 λεπτά
·           Προσθέστε σταδιακά τα ρεβύθια
·           Για να δοκιμάσετε – προσθέστε το χυμό λεμονιού, λίγο ακόμα αλάτι / πιπέρι, και νερό εάν το μίγμα προκύψει πολύ πηχτό, περίπου ¼ της κούπας
Υ.Γ.: Πειραματιστείτε προσθέτοντας περισσότερο σκόρδο ή άλλα μυρωδικά ανάλογα με την όρεξή σας J

Σάββατο, 11 Φεβρουαρίου 2017

Κυριακή του Ασώτου


Η ευσπλαχνία του Θεού: η μεγάλη απαντοχή μας

Κυριακή του Ασώτου σήμερα, αγαπητοί Στην Εκκλησία μας διαβάζεται η γνωστή και συγκινητική περικοπή της παραβολής του Ασώτου υιού, και μας δείχνει το μέγεθος της αγάπης του Θεού και της ευσπλαχνίας Του. Εμείς, στον επίγειο Παράδεισο, αφήσαμε τον Κύριο, αρνηθήκαμε την αγάπη Του, Του στρέψαμε τα νώτα. Εκείνος, όμως, δεν μας αρνήθηκε ποτέ, ούτε έγινε εχθρός μας, ενώ εμείς γίναμε, παραβαίνοντας το θέλημα Του, και αφήνοντας την αγάπη και την καλοσύνη Του. Μας πήρε από κοντά κι έδειξε έμπρακτα την ευσπλαχνία Του.
Στην περίφημη αυτή παραβολή, πού 'ναι η καρδιά των παραβολών και το Ευαγγέλιο των Ευαγγελίων, θα σταθούμε σ' ένα σημείο. Εκεί ακριβώς που ενώ γύριζε στο πατρικό σπίτι ο Άσωτος, αφού είχε δαπανήσει την περιουσία την εξωτερική και την εσωτερική, τι βλέπομε τον πατέρα...; Να τον περιμένει, και να παρακολουθεί κάθε ώρα και στιγμή στο βάθος του δρόμου, να δει αν έρχεται. Κι όταν είδε, λοιπόν, να έρχεται, τότε τον σπλαχνίστηκε. Η καρδιά του γέμισε χαρά και στοργή και αγάπη, και δεν περίμενε τον γιο να πάει κοντά του. Έτρεξε εκείνος, πήρε δρόμο και έτρεξε κοντά του. Αυτή είναι ή καλοσύνη και η ευσπλαχνία του Θεού. Ποτέ δεν μας καταλογίζει τα όποια λάθη μας, πικραίνεται, στενοχωρείται, κλαίει, αλλά μας συγχωρεί, μας αγκαλιάζει και μας σώζει. Έτρεξε, λοιπόν, ο πατέρας, πρώτος εκείνος. Ενώ εμείς πολλές φορές περιμένομε τον φταίχτη, να έλθει, να μας παρακαλέσει, να μας ξαναπαρακαλέσει, να τον εξευτελίσομε, να τον υποτιμήσομε... και μετά, αν δεήσει, δίνομε και τη συγχώρεση μας, όσο μπορούμε. Εκείνος έτρεξε κοντά του, πρώτος. Γι' αυτό μας κερδίζει ο Χριστός μας. Διότι έχει ευσπλαχνία και αγάπη και καλοσύνη έμπρακτη. Και ξέρει ότι η αμαρτία είναι αδυναμία και της πρέπει συμπόνια. Έτρεξε, λοιπόν, κι έφτασε κοντά του. Δεν τον μάλωσε, δεν τον επετίμησε, παρότι ήταν άσωτος και παρότι πίκρανε και τον πατέρα - να τα λέμε κι αυτά -αλλά τι έκανε; Τον αγκάλιασε.

Μεγάλου Αθανασίιου, Λόγος για τους κοιμηθέντες


Μην αρνείσαι να προσφέρεις λάδι και να ανάβς κερι στoν τάφο του (κεκοιμημένου), επικαλούμενος Χριστν τoν Θεν, και αν ακόμα ο κοιμηθες τελείωσε ευσεβώς τη ζωή του και τοποθετήθηκε στoν ουρανό. Γιατί αυτ είναι ευπρόσδεκτα απ τoν Θε και προσκομίζουν μεγάλη την ανταπόδοσή Του, γιατί τo λάδι και τo κερ είναι θυσία και η Θεία Λειτουργία είναι εξιλέωση. Η δε αγαθοεργία φέρνει τελικ προσαύξηση με κάθε αγαθ ανταπόδοση. Ο σκοπς του προσφέροντος, για την ψυχ κοιμηθέντος, είναι ίδιος με τα όσα κάνει όποιος έχει μικρ παιδ άρρωστο και αδύναμο, για τo οποίο προσφέρει στoν ιερ να κερι, θυμίαμα και λάδι με πίστη και τα χαρίζει όλα για τo παιδί του. Τα κρατάει και τα προσφέρει με τα χέρια του σαν να τα κρατάει και να τα προσφέρ τo ίδιο τo παιδ, ακριβώς δηλαδ όπως γίνεται όταν στo βάπτισμα αποκηρύσσεται ο σατανάς απ τoν ανάδοχο για λογαριασμ του νηπίου.
Παρομοίως πρέπει να θεωρείται και όποιος πέθανε πιστς στoν Κύριο, ότι κρατάει και προσφέρει τα κερι και τo λάδι, και όλα όσα προσφέρονται για τη λύτρωσή του. Έτσι με τη χάρη του Θεού η προσπάθεια που γίνεται με πίστη δεν θα πάει χαμένη. Να είστε σίγουροι ότι οι Θείοι απόστολοι και οι Θεοδίδακτοι διδάσκαλοι και οι Θεόπνευστοι πατέρες, αφού πρώτα ενώθηκαν με τo Θείο και φωτίσθηκαν, καθόρισαν με τρόπο θεάρεστο τις λειτουργίες, τις προσευχς και τις ψαλμωδίες, που γίνονται κάθε χρόνο στη μνήμη εκείνων που πέθαναν. Και όλα αυτ μέχρι σήμερα, πάντα με τη χάρη του Φιλανθρώπου Θεού, αυξάνονται και συμπληρώνονται σε όλα τα σημεία του ορίζοντος για να δοξάζεται και να εξυμνείται ο Κύριος των κυρίων και Βασιλες των βασιλευόντων.

Τετάρτη, 8 Φεβρουαρίου 2017

Πόσες φορές ακόμα; ΨΑΛΜΟΣ 2016

Πόσοι προσπάθησαν, Κύριε, να προσθέσουν χρόνια στη ζωή τους, αντί να προσθέσουν Εσένα στα χρόνια τους;
Πόσα χρόνια πέρασαν, Κύριε, δίνοντάς τους ονόματα, κι ενώ τα περιμέναμε με χαρά, μας πρόσθεσαν κι άλλες λύπες;
Πόσες πίτες κόψαμε, Κύριε, στο όνομά Σου, ζητώντας ευημερία και λόγο να ξεχωρίσουμε από τους υπόλοιπους;
Πόσες φορές νομίζαμε, Κύριε, πως ο χρόνος, λες και είναι κάποιο πρόσωπο σαν εμάς, θα είχε μόνο μία πλευρά, καλή ή κακή, ξεχνώντας πως ακόμα κι Εσύ, Κύριε, επέτρεψες την απουσία Σου να έχει όνομα και να υπάρχει ως κατάσταση, όπως κι αν την ονομάζουμε;
Πόσες φορές, Κύριε, τον εαυτό μου ονόμασα κύριο, και ξέχασα να εμπιστεύομαι Εσένα;
Πόσες φορές, Κύριε, μέθυσα από την υπερηφάνειά μου, καταναλώνοντας δόσεις εγωισμού περισσότερες από τις απαραίτητες, ώστε να αγαπήσω τον διπλανό μου;
Πόσες φορές, Κύριε, προσευχήθηκα, κοιτώντας την εικόνα Σου, αντί να Σε δω;
Πόσες φορές, Κύριε, προτίμησα να Σου μιλήσω, αντί να Σε ακούσω;
Πόσες φορές αλήθεια, Κύριε, νομίζω πως ζω έξω από Εσένα, και δε Σε αφήνω να ζεις Εσύ μέσα σε μένα;
Πόσες φορές, Κύριέ μου, να Σου ζητήσω συγγνώμη, αντί να γκρινιάζω και να τσακώνομαι με τη δωρεά Σου, που εγώ ονόμασα χρόνο;
Πόσες φορές ακόμα, Κύριε, θα ζήσω, χωρίς να Σου πω «Σ’ ευχαριστώ»;
Σ’ ευχαριστώ λοιπόν, Κύριε, που πήρες τον πατέρα μου.
Σ’ ευχαριστώ για τη μητέρα μου και τα αδέρφια μου.
Σ’ ευχαριστώ για τους συγγενείς μου.
Σ’ ευχαριστώ για τους συναδέλφους μου.
Σ’ ευχαριστώ για τους φίλους και τις φίλες μου.
Ευλόγησε και τους εχθρούς μου, ω, Κύριε.
Πολλές φορές, Κύριε, η υγεία δεν είναι η ευτυχία αλλά η καταστροφή μας.
Πολλές φορές, Κύριε, η χαρά γίνεται ατομική, και κανείς δε χαίρεται πραγματικά.
Πολλές φορές, Κύριε, η ειρήνη είναι απλά μια διπλωματία και το κίνητρο δεν είναι η συνύπαρξη αλλά τα συμφέροντα όσων δε Σε γνώρισαν.
Πολλές φορές, Κύριε, οι ευχές παραμένουν ευχές, γιατί δεν έγιναν προσευχές. Ευχές δηλαδή, όχι προς κάπου, αφηρημένα, αλλά προς Εσένα.
Πολλές φορές, Κύριε, η Πρωτοχρονιά μοιάζει με αρχή, μόνο που με τέτοια παραβατικότητα και κραιπάλη, μοιάζει με τέλος.
Πολλές φορές, Κύριε, υποσχόμαστε, αντί να προσευχόμαστε. Όταν υπόσχομαι, ξέρω πως δε θα τα καταφέρω, γιατί βασίζομαι σε μένα. Όταν προσεύχομαι ξέρω και πάλι πως δε θα τα καταφέρω· ξέρω όμως ότι Εσύ θα τα καταφέρεις. Γι’ αυτό και χαίρομαι για την αδυναμία μου, γιατί τότε φαίνεται η δική Σου δύναμη. Μου αρκεί η Χάρη Σου, Κύριε.
Ό,τι κι αν έρθει σήμερα, Κύριε, ας έρθει.
Κι ό,τι κι αν έφυγε και χάθηκε, Κύριε, ας βρεθεί κοντά Σου.
Δε θέλω τίποτα άλλο πια εκτός από Εσένα.
Μόνο Εσύ υπάρχεις, Κύριε.
Και μόνο μαζί Σου, τελικά, υπάρχω κι εγώ.
– ΣΕΡΑΦΕΙΜ (1/1/17)
http://istologio.org

Δευτέρα, 6 Φεβρουαρίου 2017

Ο αγώνας εναντίον της αμαρτίας

 “Δύσκολος είναι, το αναγνωρίζω, ο αγώνας εναντίον αυτού του εχθρού, είναι όμως απαραίτητος. Πολλοί κάνουν πολέμους και νικούν άλλους ανθρώπους, είναι όμως αιχμάλωτοι και δούλοι στα πάθη τους. Δεν υπάρχει πιο ένδοξη νίκη από τη νίκη πάνω στον εαυτό μας. Βραβείο χωρίς νίκη δεν υπάρχει. Και νίκη χωρίς αγώνα δεν υπάρχει.
Αδελφέ μου, ας καταπιαστούμε μ΄ αυτόν τον αγώνα, για να κερδίσουμε με τη βοήθεια του Χριστού τη νίκη, να πάρουμε απ΄ Αυτόν το στεφάνι της αρετής και να θριαμβεύσουμε αιώνια στη βασιλεία Του.

Ας διατυπώσουμε τώρα μερικές σκέψεις, που δίνουν βοήθεια και ενίσχυση στον αγώνα:
Α΄
Ν΄ ακούς και να προσπαθείς να κατανοείς το λόγο του Θεού. Εκεί μας αποκαλύπτονται η αμαρτία και η αρετή, ώστε ν΄ αποφεύγουμε την πρώτη και να επιδιώκουμε τη δεύτερη: «Πάσα γραφή θεόπνευστος και ωφέλιμος πρός διδασκαλίαν, πρός έλεγχον, πρός επανόρθωσιν, πρός παιδείαν, τήν εν δικαιοσύνη, ίνα άρτιος ή ό του Θεού άνθρωπος, πρός πάν έργον αγαθόν εξηρτισμένος» (Β΄Τιμ.3,16-17). Ο λόγος του Θεού είναι η «μάχαιρα του Πνεύματος» (Εφεσ. 6,17), με την οποία σφαγιάζεται ο εχθρός της ψυχής.
Β΄
Ο Θεός βρίσκεται παντού. Όπου κι αν βρεθούμε, είναι δίπλα μας. Ό,τι κι αν κάνουμε, γίνεται μπροστά Του.
Πώς λοιπόν θ΄ αμαρτάνουμε και θα καταπατούμε το άγιο θέλημά Του μπροστά στα μάτια Του;
Ντρέπεσαι, αλλά και φοβάσαι να φερθείς με ασέβεια μπροστά στο βασιλιά ή και στον παραμικρό εκπρόσωπο της κοσμικής εξουσίας. Πόσο πιο πολύ πρέπει να αισθάνεσαι το ίδιο μπροστά στο Θεό; Μην ξεχνάς ότι κάθε αμαρτία είναι ασέβεια και παρανομία ενώπιόν Του.
Γ΄
Να θυμάσαι τα τέλη σου, το θάνατο, τήν Κρίση του Χριστού, τον Άδη, τη βασιλεία των ουρανών. Αυτό θα σε απομακρύνει από την αμαρτία. «Έν πάσι τοίς λόγοις σου», λέει ο Σειράχ, «μιμνήσκου τα έσχατά σου καί… ούχ αμαρτήσεις» (Σοφ.Σειρ.7,36)
Δ΄
Ν΄ απομακρύνεσαι από συνθήκες που ξέρεις ότι παρασύρουν στην αμαρτία, όπως λ.χ. συμπόσια, διασκεδάσεις, κακές και άπρεπες συζητήσεις. «Φθείρουσιν ήθη χρηστά ομιλίαι (συναναστροφές) κακαί» (Α΄Κορ.15,33)
Ε΄
Να συγκρατείς στη σκέψη και στη μνήμη σου ότι είναι δυνατόν να πεθάνει ο άνθρωπος την ώρα της αμαρτίας, κι έτσι να χαθεί αιώνια. Ο Φαραώ, ο βασιλιάς της Αιγύπτου, καταδίωκε τους Ισραηλίτες θέλοντας να τους ξαναγυρίσει στη σκλαβιά, και πάνω σ΄ αυτό το παράνομο έργο του πέθανε (Έξοδ.14,27-28). Και ο Αβεσσαλώμ, ο γιος του Δαβίδ, ζητούσε να σκοτώσει τον άγιο πατέρα του, και πέθανε πάνω σ΄ αυτό του το εγχείρημα (Β΄Βασ.18,14)
Το ίδιο συμβαίνει και τώρα: Βλέπουμε πώς οι άσωτοι και οι μοιχοί χτυπιούνται από το θάνατο πολλές φορές πάνω στο αισχρό τους έργο, οι βλάσφημοι στη βλασφημία τους, οι κλέφτες και οι άρπαγες στην αρπαγή τους και οι άλλοι παράνομοι στην παρανομία τους.
Δηλαδή η δίκαιη κρίση του Θεού χτυπάει τους αμαρτωλούς, για να φοβόμαστε και να μήν αμαρτάνουμε.
ΣΤ΄